Quy hoạch phong thủy khởi nguồn từ chỉnh thể tự nhiên

Quý Đan hữu thân mến,

Thưa anh chị em đồng môn cùng toàn thể các bạn,

Phong thủy học khởi nguồn từ nhu cầu sinh tồn căn bản của nhân loại, bắt đầu từ sự lựa chọn cẩn trọng mảnh đất cư ngụ để thích nghi với môi trường sống. Người xưa gọi phong thủy là Khám Dư: Khám là Thiên đạo, Dư là Địa đạo, tức môn học khảo sát trọn vẹn quy luật vận động của cả ba tầng Thiên Địa Nhân. Đan Tông chúng ta xác quyết rằng, phong thủy đồng nhất với tự nhiên; trong đó Phong là bầu dưỡng khí tuần hoàn mang lại sự điều hòa thanh thản, còn Thủy là dòng chảy mạch nước nương theo địa hình hoặc hệ thống mương rãnh dẫn truyền.

Phản biện tư duy quy hoạch thuần kỹ thuật bỏ quên trường khí sinh thái tự nhiên

Trong thực tiễn xây dựng hiện đại, nhiều đồ án quy hoạch vật thể thuần túy đặt trọng tâm vào các chỉ số kinh tế và kỹ thuật hình học khô cứng. Không gian thường bị chia cắt cơ học thành từng ô bàn cờ vuông vức, biến các luồng lưu thông thành những trục thẳng tắp thông tuốt từ đầu đến cuối mà quên mất trường khí sinh thái của cảnh quan. Trong kiến trúc cổ truyền, luồng gió lùa trực xung xuyên suốt căn phòng như ngọn thương đâm thẳng vào nhà rất dễ khiến người ở suy giảm thể trạng; câu phương ngôn ngàn xưa đã đúc kết: "Tiền thông hậu thông, nhân tài lưỡng không" (Trước thông sau thông, người trống của trống). Việc để gió lùa tán khí hay mở quá nhiều cửa thông thống chính là bố cục làm tiết thoát sinh khí.

Khoa học phương Tây từng đạt những bước tiến vượt bậc về công nghệ hạt nhân và biến đổi vật chất, nhưng sau một chu trình dài khảo cứu, các nhà khoa học hiện đại rốt cuộc vẫn phải thừa nhận: sự cân bằng tổng thể của hệ sinh thái trái đất mới là yếu tố quyết định tối thượng. Ngày nay, các nước tiên tiến đang rốt ráo tìm về quy hoạch bảo vệ môi trường hướng tới tăng trưởng xanh nhằm giảm thiểu thảm họa thiên tai do đứt gãy tự nhiên gây ra. Bản chất sâu xa của phong thủy quy hoạch chính là bộ môn nghệ thuật sống kiến tạo sự cân bằng sinh thái giữa con người và hoàn cảnh. Mọi thiết kế phải chuộng tính uốn lượn, quanh co mềm mại; có uốn khúc hữu tình thì dòng khí mới được luân chuyển êm dịu, từ đó nuôi dưỡng trường khí an lành và bền bỉ cho cư dân nội khu.

Bản nguyên Thiên Địa Nhân trong việc kiến tạo môi trường sống hài hòa

Mỗi cá nhân khi sinh sống đều mang một khí trường tự thân vận động không ngừng nghỉ. Khí không phải là vật chất đông cứng mà là dòng năng lượng vô hình tuần hoàn, thẩm thấu xuyên suốt trong ngoài các cấu trúc vật chất hữu hình. Trường năng lượng ấy tiếp nhận sự giao thoa từ trường của ngoại cảnh để sản sinh ra trạng thái bình hòa hay xung đột tâm sinh lý. Vận dụng thước đo Đan Tông Dịch Học, bản nguyên Khám Dư gắn kết chặt chẽ ba yếu tố tương tác:

• Thiên thời: Đại diện cho quy luật tự nhiên của vũ trụ, sự luân chuyển của bốn mùa và sự tiêu trưởng năng lượng khách quan. Tinh Bàn đối ứng với cửu tinh phản ánh trạng thái năng lượng theo mùa và sự hỗ trợ của thời vận, bản thân sao không mang sẵn cát hung mà chỉ biểu thị mức độ vượng suy để con người điều chỉnh hành vi phù hợp.

• Địa lợi: Xác lập mối quan hệ tương phối giữa không gian cụ thể và đặc điểm địa hình của một khu vực, đóng vai trò dung nạp và giữ gìn môi trường sống ổn định.

• Nhân hòa: Sự thích ứng tâm lý và sức khỏe của con người trước hoàn cảnh, dùng nhận thức khách quan để hoàn thiện không gian sống, đạt đến sự hài hòa và gia tăng chất lượng cuộc sống.

Xét về cấu trúc vận hành, Hệ luận Đan Tông phân định rành mạch: Không gian mang tính Tĩnh, thuộc về chất; Thời gian mang tính Động, thuộc về khí. Theo nguyên lý "Cát hung hối lận sinh hồ động", không gian tĩnh tại tự nó không sinh cát hung, chỉ khi thời gian chuyển dịch thì biến thiên thịnh suy mới hiển lộ. Từ đây, trục phân định Thể - Dụng được xác lập rõ ràng:

Hình loan là Thể, nắm giữ tính chất không gian để định hình sự giàu nghèo, bền vững của một vùng đất. Lý khí là Dụng, phụ trách biến đổi thời gian để định lượng thời điểm vượng suy, tiêu trưởng của sinh khí.

Hình minh họa

Một cuộc đất có hình thế loan đầu hoàn hảo nhưng lý khí thời gian chưa tới thì sinh khí chưa thể phát khởi; ngược lại, tính toán lý khí đón vận vượng mà hình thế bên ngoài bị khuyết hãm, vỡ nát thì cũng không đủ điều kiện dung chứa tài lộc. Do đó, một đồ án chuẩn mực bắt buộc phải dung hợp cả hình thế cảnh quan lẫn chu kỳ vận hành của thời gian, tìm về trạng thái chân long kết tụ trường tồn.

Nguyên tắc nhận diện long mạch và tụ khí trên diện tích địa bàn rộng lớn

Khảo sát lịch sử xây dựng từ thời Hán, qua Nam Tống, Nguyên, Minh cho đến triều Thanh, toàn bộ việc định đô, thiết lập kinh thành như cấu trúc Tử Cấm Thành và Thiên Đàn đều đặt trên nền tảng lý luận phong thủy. Khoa học hiện đại đã chứng minh rằng không hề có loài rồng vật chất nào dưới lòng đất. Người xưa chỉ mượn hình tượng rồng linh hoạt uốn lượn để biểu thị những dãy núi non, dòng sông và các dải địa hình mang nguồn sinh khí sống động.

Đan Tông khẳng định: Cốt lõi của địa lý là đón nhận và bảo tồn luồng sinh khí hưng vượng của tự nhiên. Hành vi đào phá bừa bãi đồi núi, chém đứt long mạch thực chất là sự hủy hoại môi trường sinh thái, làm gia tăng thiên tai và phá vỡ cấu trúc tự nhiên bền vững. Ngay cả khi con người cố tình san phẳng mọi đồi gò hay xáo trộn địa thế, quy luật vận động nội tại của xã hội vẫn tuân theo sự chuyển hóa âm dương và nguyên tắc phân bố tự nhiên. Do đó, nguyên tắc xử lý địa hình của Đan Tông là: "Phong thủy chỉ nên trấn, không nên đào phá". Trấn là dùng phương pháp thuận ứng địa thế nhằm tiết giảm, điều hòa trường khí, lấy sức mạnh tự nhiên để hóa giải xung lực; phá là đối kháng trực tiếp khiến đôi bên cùng tổn hại.

Nhìn trên quy mô quy hoạch vùng lãnh thổ, cấu trúc tự nhiên gắn liền với núi và sông là trục rường cột. Dãy Trường Sơn kết hợp cùng 13 lưu vực sông chính và vùng biển rộng lớn đã tạo ra những cuộc đất vĩ mô vô cùng lý tưởng theo mô hình phong thủy truyền thống Á Đông. Trên phạm vi đại cuộc đó, địa thế luôn vận hành dưới cặp phạm trù Sa (núi đồi, gò đất) và Thủy (sông ngòi, nguồn nước). Việc nhận diện và cân bằng hai thành tố này là thước đo chuẩn mực:

• Thủy nhỏ mà Sa lớn: Nguồn nước không đủ để tưới dưỡng và dung nạp cư dân, ấy là vùng đất Suy, sinh khí khó phát triển hưng thịnh.

• Thủy lớn mà Sa nhỏ: Địa hình bao bọc không đủ sức ôm giữ dòng nước mênh mông, ấy là vùng đất Đãng, cần tổ chức di dân, bổ sung mật độ và hạ tầng kiến trúc để tích tụ nhân khí.

• Thủy lớn tụ hội nhưng địa hình chật hẹp: Khi mặt nước bao la, luồng khí dồi dào nhưng giao thông ngăn trở thì giải pháp là mở đường thông suốt, tạo lập mặt bằng hài hòa hướng ra mặt nước, giúp Sa Thủy giao hòa, kích hoạt sức sống toàn khu.

Toạ sơn hướng thuỷ

Giải pháp phân bổ phân khu chức năng hài hòa giữa sinh thái và phát triển kinh tế

Quy hoạch vùng hiện đại thường đối mặt với xung đột giữa quy hoạch phát triển kinh tế và quy hoạch vật thể. Nếu chỉ chú trọng khai thác quỹ đất xây dựng mà xem nhẹ cảnh quan tự nhiên, đồ án sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng ô nhiễm và bất ổn xã hội. Một chiến lược quy hoạch hoàn chỉnh phải gắn kết mục tiêu kinh tế với bảo vệ nguồn nước, thanh lọc không khí và bảo tồn sự phong phú của thảm thực vật.

Thực tế quy hoạch đô thị cần hiện thực hóa định lý cổ nhân: "Sơn chủ nhân đinh, thủy chủ tài". Địa hình đồi núi, gò cao hoặc các khối kiến trúc vững chãi phía sau có chức năng che chắn gió lạnh, bảo vệ sức khỏe và ổn định dân số; dòng nước sạch, cảnh quan hồ điều hòa và trục đường giao thông uốn lượn phía trước giữ vai trò thu hút dòng tài chính và phát triển thương mại. Đồ án quy hoạch phân khu chức năng cần kiến thiết một không gian thoáng đãng phía trước các khối công trình để làm nơi tích tụ dòng khí trước khi phân bổ vào từng công trình nhánh, tương tự như việc vận dụng thế đất Minh Đường kiến tạo sức sống cộng đồng bền vững để gắn kết con người với tự nhiên.

Việc lập hướng và phân bổ các phân khu không gian phải được đo đạc chuẩn xác bằng la bàn, dựa trên vòng Địa Bàn Chính Châm 24 sơn định vị theo từ trường thực tế của trái đất. Chỉ cần xác định sai lệch tọa độ phân kim, toàn bộ tính toán về lưu chuyển khí vận sẽ hoàn toàn mất đi tính chuẩn xác, kéo theo những bố trí sai lầm cho cả tổng thể.

Sử dụng vòng Địa Bàn 24 sơn trên La bàn để đo hướng nhà

Đồng thời, đối với các khu vực an táng hay công viên nghĩa trang quy hoạch tập trung, tinh thần phong thủy Đan Tông đòi hỏi sự giản dị và thuận tự nhiên. Mai táng cần tiết kiệm quỹ đất, phủ đất mỏng kết hợp trồng cây xanh tạo bóng mát, tuyệt đối tránh việc xây dựng các khối bê tông cốt thép đồ sộ, bia đá quá khổ làm ngăn cách khí mạch của đất mẹ. Việc lạm dụng vật liệu nhân tạo kiên cố chẳng khác nào tự cắt đứt dòng chảy tự nhiên và giam hãm trường khí sinh thái.

Quy hoạch chuẩn mực là sự quy tụ của trật tự: bảo vệ môi trường, giữ gìn nguồn đất và nước trong lành, tôn trọng nhịp điệu sinh thái. Khi con người biết nương tựa vào dáng dấp mềm mại của non sông, phân bổ công năng thuận theo quy luật vận động của đất trời, đó chính là lúc phong thủy quy hoạch phát huy trọn vẹn giá trị, dựng xây nền thái bình và phồn vinh bền vững cho muôn đời sau.

Hỏi đáp

Tại sao phong thủy quy hoạch lại nhấn mạnh tính uốn lượn của địa hình và dòng chảy?

Phong thủy lấy sự uốn lượn làm nét đẹp sinh thái để dòng khí di chuyển nhu hòa, tụ hội sinh khí. Địa hình hoặc lối đi đâm thẳng tuột tạo thành trực xung phá tán trường khí, dễ dẫn đến thất thoát tài lộc và suy giảm sức khỏe của cư dân.

Long mạch trong quy hoạch vùng theo khoa học được hiểu như thế nào?

Long mạch không phải là hình tượng thần bí mà là những dãy núi non uốn lượn, sông ngòi và các dải địa hình mang dòng chảy sinh khí tự nhiên, tạo nên khung xương nâng đỡ toàn bộ hệ sinh thái của vùng đất.

Nguyên tắc 'trấn mà không phá' trong phong thủy quy hoạch có ý nghĩa gì?

Trấn là dùng các giải pháp sinh thái để điều tiết, chuyển hóa và làm dịu các xung lực tiêu cực của địa hình; phá là dùng cơ học đập phá trực diện làm đứt gãy mạch đất, gây hủy hoại môi trường và làm gia tăng nguy cơ thiên tai.

Đất ôm long mạch nước bao quanh
Nương khí tự nhiên dựng lũy thành
Ví biết mở mang ngôi phúc địa
Minh đường khoáng đạt ắt đời xanh

ĐAN TÔNG